Higiena jamy ustnej

Niestety – choroby jamy ustnej, a w szczególności kamień nazębny oraz zapalenia dziąseł są jednymi z najczęstszych powodów wizyty kociarzy u lekarza weterynarii. Często traktowane jedynie jako defekty wizualne, są realnym zagrożeniem dla całego organizmu.

SZCZYPTA ANATOMII. GARŚĆ RÓŻNIC GATUNKOWYCH.

Kocia jama ustna jest podobna do ludzkiej: od góry ograniczona podniebieniem, po bokach policzkami, od dołu dnem jamy ustnej, a od przodu wargą górną i dolną. Koty także posiadają uzębienie mleczne i stałe. W skład uzębienia mlecznego wchodzi 26 zębów, ich wyrzynanie rozpoczyna się od kłów w 2-4 tygodniu życia, a kończy na siekaczach w 8 tygodniu. Wymiana zębów rozpoczyna się zwykle w 16 tygodniu życia i powinna zakończyć w 24 tygodniu, gdy kociak będzie miał już 30 zębów stałych (wyjątek stanowią rasy duże, u których wymiana może trwać dłużej). Dorosły kot powinien posiadać: 12 siekaczy, 4 kły, 10 przedtrzonowców (6 w szczęce, 4 w żuchwie) i 4 trzonowce.

 normal-feline-dentitionŹródło: Randy Walker, Dental Cleaning

Pozwolicie, że nie będę wchodziła w kolejne szczegóły anatomii. Skupię się na nakreśleniu podstawowych różnic pomiędzy jamą ustną kota i człowieka, ponieważ wiele błędnych twierdzeń ma swój początek właśnie w braku świadomości, że to co dobre dla opiekuna, nie zawsze będzie dobre dla jego czworonożnego przyjaciela.

Człowiek jest wszystkożercą, więc jego zęby, układ kostno – mięśniowy, a nawet skład śliny jest przystosowany do pobierania, rozdrabniania i wstępnego trawienia różnych pokarmów: od mięsa poczynając, na owocach kończąc.

  • Większość zębów u dorosłego człowieka, ma powierzchnie żujące (20 z 32) – przystosowane do miażdżenia i rozcierania pokarmu roślinnego.
  • Nasza ślina zawiera amylazę – enzym pozwalający na wstępny rozkład węglowodanów.
  • Budowa stawu skroniowego oraz mięśnie odpowiedzialne za poruszanie żuchwą umożliwiają ludziom 3 różne rodzaje ruchów:
    • wertykalny (ruch góra – dół),
    • saneczkowy (możemy wysuwać żuchwę do przodu)
    • żujący (umożliwiający przemielenie pokarmu na powierzchniach żujących zębów przedtrzonowych i trzonowych).

Kot jest wysoce wyspecjalizowanym drapieżnikiem, o czym świadczy anatomia jego głowy i jamy ustnej.

  • Największymi zębami u kota są kły, których używa do przytrzymania i zabicia ofiary. Co ciekawe, kły kota są bardzo silnie osadzone w kości: korzeń kła jest najczęściej dłuższy niż korona.
  • Z wyjątkiem pierwszego zęba trzonowego szczęki, koty nie mają powierzchni żujących.
  • Ich ślina nie zawiera enzymów trawiących węglowodany.
  • Mają bardzo rozbudowany mięsień żwacz – odpowiedzialny za wgryzanie się w ofiarę.
  • Układ kostno – mięśniowy kotów nie jest przystosowany do żucia.
  • Koty mają tylko jedną klasę ruchów – wertykalną (góra – dół).
  • Zęby kota podczas zagryzania mijają się – tnąc niczym nożyczki.

14741712_1515079488509591_318153166_n

Masseter – Żwacz. Mięsień odpowiedzialny za docisk żuchwy do szczęki.
Źródło: Alyssa S. Platforma: StudyBlue

Bakteria, płytka, kamień.

Jama ustna jest idealnym miejscem do rozwoju bakterii. Po spożyciu posiłku, w szczelinie dziąsłowej (miejscu styku dziąsła z zębem) odkłada się niezauważalna gołym okiem ilość materii organicznej, która stanowi pożywkę dla bakterii bytujących w jamie ustnej. Bakterie namnażając się tworzą płytką nazębną – miękki nalot, przylegający do ścianek zęba. Niestety, wraz z upływem czasu płytka nazębna, w skutek mineralizacji solami mineralnymi zawartymi w ślinie, przekształca się w twardy kamień nazębny, którego nie usuniemy bez interwencji lekarza.

Chrupka jak marchewka?

Na pewno słyszeliście od mamy czy higienistki w szkole: jeśli nie macie pod ręką szczoteczki do zębów, sięgnijcie po marchew czy jabłko, bo pomagają oczyszczać zęby. Jest to prawda. Dzięki ruchom żującym rozdrobniony twardy pokarm dociera także do szczeliny dziąsłowej, usuwając część miękkiej płytki bakteryjnej. Tak jest – w przypadku człowieka. Bardzo często na forach, grupach czy stronach internetowych, możemy przeczytać powtarzane jak mantrę twierdzenie o czyszczących właściwościach suchej karmy. Głównymi odbiorcami karm tego rodzaju są koty i psy małych ras. A teraz zagadka! Kto jest najczęstszym pacjentem, umawianym na usuwanie kamienia? Właśnie koty i małe psy. O co więc chodzi? O to, że to mit. Układ mięśniowy psów i kotów nie jest przystosowany do ruchów żujących, więc twarde pokarmy, które u ludzi “czyszczą” zęby z osadów, u kotów/psów zachowują się jak włożone w nożyce – po prostu pękają na koronach i są połykane (część zwierząt połyka chrupy bez gryzienia).

 

Źródło: Katzen-fieber.de

Jak usuwać płytkę nazębną?

Są dwa skuteczne sposoby. Najczęściej polecane przez lekarzy weterynarii jest usuwanie mechaniczne, czyli po prostu mycie zębów. Jeśli macie kota, który uwielbia zabiegi pielęgnacyjne i oddaje się im bez mrugnięcia okiem i draśnięcia pazurem – jesteście szczęściarzami. Zęby myjemy specjalnymi pastami przeznaczonymi dla zwierząt i małymi szczoteczkami z miękkim włosiem, wykonując ruchy wymiatające. Ustawiamy szczoteczkę przy dziąśle pod kątem (orientacyjnie ok. 45*) i wymiatamy płytę w kierunku od dziąsła (instruktaż na YouTube). Nigdy nie szorujemy w przód i w tył, jak robi autorka tego filmiku [klik!]. Takie szczotkowanie grozi cofnięciem dziąseł i odsłonięciem szyjek zębowych. Niestety większość zwierząt nie znosi tego typu interwencji, a próby często kończą się na pogryzieniu szczoteczki, palca opiekuna i paście do zębów w całym pokoju. Na szczęście jest sposób bardziej naturalny i jednocześnie mniej inwazyjny – zapewnienie dostępu do surowego mięsa z kością. W zależności od wieku i stanu uzębienia kota, może być to poprzerastane mięso, skrzydełka, udka, podudzia, szyjki – czego dusza zapragnie! Podczas wgryzania w coś mięsistego, w tym wypadku mięso/kość docierając do szczeliny dziąsłowej mechanicznie usuwa miękką płytkę bakteryjną. Złotą zasadą jest podawanie mięsa surowego! Po obróbce termicznej kości stają się twarde i łamią na ostre kawałki, które mogą uszkodzić przewód pokarmowy, prowadząc do chorób, a nawet śmierci zwierzęcia.

Czemu kamień jest groźny?

Kamień nazębny ma chropowatą powierzchnię, na której łatwo osadzają się kolejne warstwy płytki nazębnej i rozwijają bakterie. Swoją strukturą podrażnia dziąsła, prowadząc do bolesnego zapalenia dziąseł. W miarę upływu czasu kamień wsuwa się w szczelinę dziąsłową tworząc patologiczne kieszonki, prowadząc do paradontozy. Uszkadzając aparat zawieszeniowy zęba, może w konsekwencji doprowadzić do rozchwiania i utraty zęba. Niestety konsekwencje odkładania kamienia nazębnego, sięgają daleko poza okolice jamy ustnej. Przewlekłe zapalenie dziąseł i paradontoza wpływają na cały organizm – są otwartymi ranami, wrotami zakażeń bakteryjnych dla całego ustroju, zarówno w przypadku zwierząt jak i ludzi. Nieleczone mogą powodować zapalenia serca, choroby wątroby, nerek, a wg najnowszych badań – także miażdżycę naczyń krwionośnych u ludzi.

14680673_199389413804649_279825530787681757_n

 Kamień nazębny u Stefana. Archiwum prywatne.

Mleko się rozlało.

Podejrzewacie, że Wasz kociak ma kamień nazębny? Poniżej znajdziecie symptomy, które powinny Was zaniepokoić:
  • Brzydki zapach z pyszczka.
  • Ślinienie.
  • Zaczerwienienie, rozpulchnienie dziąseł.
  • Brązowy lub żółty nalot.
  • Odmawianie posiłków, utrata apetytu.
  • Wokalizacja w trakcie posiłków.

 

Pamiętajcie – skaling jest przeprowadzany w warunkach narkozy, co nie pozostaje obojętne dla organizmu zwierzęcia. Lepiej zapobiegać niż leczyć.

Zdrówka,

Wasza Inari!


Źródła: 

Publikacje

C. Tutt, Stomatologia małych zwierząt

K. Kangas, Fakty i mity dotyczące zdrowia jamy ustnej zwierząt i stomatologii weterynaryjnej. Jak prawidłowo dbać o jamę ustną. [XXIV Międzynarodowy Kongres Medycyny Weterynaryjnej Małych Zwierząt PSLWMZ]

M. Ceregrzyn, R. Lechowski, B. Barszczewska, Podstawy żywienia psów i kotów 

L.V. Barnett, Asystowanie w stomatologii

A. Watson, Diet and Periodontal Disease in Dogs and Cats

Strony

Katzen-fieber - Trockenfutter

R. Walker, Dental Cleaning 

J. Richards, Don’t ignore the signs of dental disease in cats 

J. Bellows, Brush my Dog’s WHAT? 

J. Gawor, K. Jodkowska, G. Kurski, M. Ceregrzyn, Choroby jamy ustnej kotów